Tüm infertilite nedenlerinin %20-25'ini tubal faktör oluşturur. Normalde sperm ve yumurta hücresi tüp içerinde karşılaşır ve döllenme burada meydana gelir. Daha sonra oluşan embriyo tüp içersinde ilerleyerek rahim boşluğuna yerleşir. Tubal faktör varlığında bu olaylar zinciri meydana gelememektedir. Tüplerde kısmi veya tam tıkanıklık, tıkanma olmaksızın oluşmuş hasarlar, yapışıklıklar, endometriosis, dış gebelik, geçirilmiş iltihaplar (özellikle tüberküloz/verem) ve ameliyatlar infertiliteye yol açmaktadır. En sık neden pelvik inflamatuar (rahim ve yumurtalık iltihabi ) hastalıklarıdır.

Pelvik İnflamatuvar Hastalık (PİH)

PİH genellikle serviksten uterusa gonore (belsoğukluğu) veya klamidya bakterilerinin yaptığı iltihap sonucu oluşmaktadır. Bu dokularda şiddetli enfeksiyon meydana gelmektedir. Bakteri, beyaz kan hücreleri ve diğer sıvılar tüpleri doldurur. Vücut bakterilere karşı savaşını kazandıktan sonra, iyileşme safhasında tüplerin içini döşeyen tabakada nedbeleşme ve hasar oluşur. Tüplerin yumurtalık tarafındaki uçları kısmen veya tamamen tıkanabilir, yumurtalık ve tüplerin dış kısmında yapışıklıklar oluşabilir. PİH, erken dönemde tedavi edilirse tüplerde hasar az olur ve fertilite korunur.

PİH sonrası tubal dış gebelik riski artmaktadır. Önceden PİH geçirmiş kadınlarda dış gebelik riski normale göre 6-10 kat daha fazladır.

Histerosalpingografi (HSG) rahim içi ve tüplerin değerlendirilmesi için en sık başvurulan tetkikdir. Bu işlem, rahim ağzından verilen radyo-opak maddenin rahim boşluğu (uterin kavite) ve tüplerin içersine dolması, sonra da karın içine dökülmesinin gösterilmesine dayanmaktadır. Ancak HSG'de, tüplerin açık olarak görülmesi tüplerin normal olduğu anlamına gelmez. Normal tüp fonksiyonu, yumurtanın tüp içine emilmesini, yumurta ve spermin taşınmasını ve döllenmesini, oluşan embriyonun tüplerden geçerek rahim içine düşmesini sağlar. Embriyo tüpün içinde ortalama 5 gün geçirmekte ve bu süre içinde gelişerek blastokist aşamasına gelmektedir. Eğer yumurta sperm ile döllenir, ancak taşınmasındaki probleme bağlı olarak rahime kadar ulaşamaz ise gebelik tüpler içersine yerleşir ve dış gebelik meydana gelebilir.

Tüp hasarının araştırılmasında kullanılan diğer metodlar

• Histerosalpingografi (HSG)
• Laparoskopi
• Tubal kateterizasyon
• Falloposkopi

Tubal faktöre bağlı infertilitenin tedavisi

Tubal faktöre bağlı infertilitenin tedavisinde tubal cerrahi ( Laparaskopik lazer cerrahisi) veya tüp bebek (IVF) uygulamaları kullanılmaktadır. Özellikle proksimal tubal tıkanıklarda ve daha önce tüplerini bağlatmış olanlarda cerrahi tedavi ile 1 yıl içersinde %70'lere varan gebelik sonuçları elde edilmektedir. Distal tüp tıkanıklarında, tüplerde fazla hasar meydana gelmemiş ise Salpingostomi ve fimbrioplasti operasyonları yapılmak süretiyle başarılı sonuçlar elde edilmektedir. Ancak tüplerinde ileri derecede hasar meydana gelmiş, kalınlaşmış ve genişlemiş olan hastalarda 1. seçenek olarak tüp bebek düşünülmelidir.

Geçirilmiş pelvik inflamatuar hastalık sonucunda tüplerin tıkanmış ve genişlemiş (hidrosalpenks) olduğu durumlarda laparoskopik olarak bu tüplerin çıkartılması uygulanacak tüp bebek tedavisinin başarısını arttıracaktır.