Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Erkek üreme organları da aynen kadınlarda olduğu gibi dışta yer alanlar ve içte yer alanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Erkeğin dış genital organlarını penis ve içinde erbezlerini (testisleri) barındıran torba (skrotum) adı verilen yapı oluşturur.

Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Penis

Penis, erişkin bir erkekte 5-9 santimetre uzunluğunda, 3-5 santimetre çapında silindir şeklinde bir organdır. Cinsel uyaranlara bağlı olarak sertleştiğinde boyu yaklaşık iki kat uzar ve çapı artar. Penis boyutlarındaki artışı sağlayan mekanizma penisin iç yapısında bulunan boşluk ve gözeneklerin içinin kan ile dolmasıdır. Uyaran bittiğinde penis kısa sürede eski boyutlarına geri döner.

Penisin gövde ve baş olmak üzere iki kısmı vardır. Baş kısmı sünnet derisiyle kaplıdır ve erkek sünnet olduktan sonra bu kısım açıkta kalır.

Penis başı erkeğin en hassas bölgelerinden biridir ve içerdiği çok sayıda sinir ucu sayesinde erkek orgazmında en önemli rolü oynar.

Penisin ortasından üretra adı verilen idrar borusu geçer. Mesaneyle bağlantılı olan bu boru, penis başının uç kısmında bulunan üretra ağzına açılır. Üretra hem meninin hem de idrarın dışarıya boşaltılmasını sağlar.

Erkek üretrası kadın üretrasına göre çok daha uzundur. Kadın üretrasının nispeten kısa olması kadınlarda idrar yolları enfeksiyonlarının kolaylıkla oluşmasına zemin hazırlar.

Torba (skrotum)

Skrotum içinde sağlı sollu yer alan iki testis, sperm kanallarının bir kısmı ve çok sayıda damar yapısı içeren bir yapıdır.

Testisler

Torbanın içinde sağlı sollu yer alan iki adet testis, sperm hücrelerinin üretildiği ve testosteron adı verilen erkeklik hormonunun salgılandığı yapılardır.

Testislerin büyüklükleri kişiden kişiye değişmekle beraber, her biri ortalama 20-30 gram ağırlığında, 4-5 santimetre uzunluğunda ve 2-2,5 santimetre kalınlıktadırlar.

Testisler yaklaşık aynı büyüklükte olmalarına karşın yapısal olarak sol testis sağdakine göre biraz daha aşağıda yer alır.

Her testis içinde küçük ve oldukça kıvrımlı sperm kanalcıkları bulunur. Bu kanalcıklar beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı FSH hormonunun verdiği emirle sperm hücreleri üretirler.

Testisler yine hipofiz bezinden salgılanan ve LH adı verilen hormonun etkisiyle testosteron hormonu üretirler.

Erkek çocukta ergenlik dönemine girene kadar nispeten düşük miktarlarda salgılanan testosteron hormonu ergenlikle birlikte daha hızlı salgılanmaya başlar ve erkek çocukta ses kalınlaşması, sakal-bıyık çıkması, vücut kaslarının gelişmesi, vücutta erkek tipi kıllanmanın ortaya çıkması gibi erkeksi özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar. Sperm üretimi de ergenliğin başlamasıyla kısa sürede başlar.

Erişkin bir erkekte de testosteron erkek cinsiyete özgü özelliklerin devamını ve sürekli olarak sperm üretimini sağlar.

Erkekte sperm üretimi (Spermatogenez)

Beyindeki hipotalamus bezinin uyarısıyla hipofiz bezi FSH ve LH hormonlarını üretmektedir. Kadın ve erkekte bu hormonların etki ettiği hedef organlar farklıdır. Erkekte FSH ve LH kan yoluyla testislere ulaşarak orada erkeklik hormonu (testosteron) ve sperm yapımını (spermatogenez) kontrol etmektedir. Testis dokusu, sperm üretiminin yapıldığı seminifer tubulüs ve hormon üretimi yapan interstisyum bölümlerinden oluşmaktadır. İnterstisyumda yer alan Leydig hücreleri "testosteron" adı verilen erkeklik hormonunu üretmektedir. Testosteron hormonu bir taraftan testisdeki sperm yapımını da uyarırken, diğer taraftan kana geçerek uzak dokularda da etkisini göstermektedir .

Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Sperm üretimi seminifer tubulüslarda yapılmaktadır. Seminifer tubulüsler germ hücresi katmanları ve ortasında lümen adı verilen kanalcıklardan oluşmaktadır. Germ hücreleri bu kanalçıkları döşemektedir. Yuvarlak immatür sperm hücreler dış bölümde yer alırken, matür spermatozoalar lümende bulunmaktadır. Lümenler birleşerek epididime sperm akışını sağlamaktadır. Hipofiz bezinden salgılanan FSH hormonunun erkekteki etkisi seminifer tubulüslerde sperm üretimini sağlamaktadır. LH hormonu ise Leydig hücrelerinden testosteron üretimini kontrol etmekte, dolaylı olarak yine sperm yapımı ve matürasyonu üzerine etki göstermektedir.

Germ hücreleri belli bölünme ve olgunlaşma aşamalarını tamamlayarak spermatogonium'dan spermatozoa evresine kadar gelişim göstermektedir. Spermatozonium'da kromozom sayısı 46, XY iken, mayoz bölünmeler sonucunda son aşamada oluşan spermatozoa'da kromozom sayısı yarıya inmektedir (23, X veya 23, Y). Bu olaylar zincirine "spermatogenez" denilmektedir. Spermatogenez'in her aşamasında pek çok enzim ve protein gibi maddeler rol almaktadır. Genetik ve hormonal etkiler başta olmak üzere spermatogenez üzerinde pek çok faktör etkilidir. Bir sperm hücresinin kadın yumurtasını dölleyebilmesi için olgun form olan spermatozoa evresine gelmiş olması gerekmektedir.

Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Spermiogram (Sperm Tahlili)

Erkekte Genital Sistem ve Anatomisi

Spermiogram (sperm tahlili) sperm sayısını, şeklini, hareketini değerlendirmeye yönelik bir testtir. Spermiogramda sperm sayısı, normal spermlerin anormal şekilli spermlere oranı, hareket derecesi iyi olan sperm miktarı, semen örneğinin miktarı, pH'sı, rengi, lökosit varlığı, fruktoz miktarı, likefaksiyonu gibi özellikleri değerlendirilir. Belli zaman dilimlerinde spermlerin hareketliliği incelenir. Hareket tiplerine göre sınıflama yapılır.

En az 3 günlük cinsel perhizden sonra yapılır. İşlemin doğru sonuç vermesi için sperm örneği en geç 1 saat içinde laboratuara ulaştırılmalı, tercihen sperm örneği laboratuvara yakın bir mekanda verilmelidir. Bu amaçla infertilite merkezlerinde sperm örneği verilebilen bir alan ayrılmıştır.

Sperm değerlendirme kriterleri, birkaç farklı sınırı kullanır. Kruger kriterleri özellikle sperm şekil bozukluklarını göz önüne alan bir değerlendirme yöntemidir. Özel bir boyama sonrası sperm şekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneğinin fertilite (doğurganlık) kapasitesi belirlenir. Sperm analizi sonucuna göre ideal olarak karar verebilmek için 1 ay ara ile yapılmış en az 2 farklı sperm örneği incelenmelidir. Sperm analizinde bir fertilite sorunu saptanırsa erkeğin fiziksel ve hormonal ileri muayenesine geçilir.

Sperm tahlili ile ilgili terimler:

NORMOZOOSPERMİ: Sayı, hareket ve şekil bakımından normal spermler.
ASPERMİ: Ejakulatın (semenin) hiç gelmemesidir.
AZOOSPERMİ: Ejakulat yani semen vardır fakat içerisinde hiç sperm yoktur.
OLİGOSPERMİ: 20 milyon/mL 'den az sperm olmasına denir.
ŞİDDETLİ OLİGOSPERMİ: 5 milyon/ml 'den az sperm olmasıdır.
ASTENOSPERMİ: Spermlerin motilitesi yani hareketleri zayıftır.
TERATOZOOSPERMİ: Kruger kriterlerine göre normal şekilli sperm sayısı %4'ün altında olan spermler için kullanılır.
HİPOSPERMİ: Meni haci normalden azdır.
HİPERSPERMİ: Meni hacmi normalden fazladır.
OLİGOASTENOZOOSPERMİ: Hem sayı hem de hareket yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
OLİGOTERATOZOOSPERMİ: Hem sayı hem de morfolojik yapı yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
OLİGOASTENOTERATOZOOSPERMİ: Hem hareket hem de morfolojik yapı yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
HEMATOSPERMİ: Menide kan hücrelerinin fazla olmasıdır.
NEKROSPERMİ: Meni örneğinde ölü hücrelerin fazla olmasıdır.

 

Tüp Bebek Tedavisi Öncesi Risk / Uyumluluk Anketi

Lütfen formu eksiksiz doldurunuz.